3 lỗi hay mắc khi học ngoại ngữ

content-mistakes
Kỳ nghỉ vừa rồi, tôi dành hơn phân nửa thời gian để theo học một khóa học tiếng Đức cấp tốc. Lịch học dày và nặng, nhưng bù lại, tôi có một cô giáo rất nhiệt tình và dạy giỏi. Không bị chen ngang bởi bất cứ nghĩa vụ nào khác từ trường lớp, chúng tôi toàn tâm toàn ý để học tiếng. Chỉ trong 2 tuần, tôi cảm thấy mình tiến bộ không ngờ.

Trong một buổi gặp mặt với gia đình lớn của René, thay vì chỉ nghe và trả lời bằng tiếng Anh, hoặc trả lời rất ngắn bằng tiếng Đức, tôi đã bắt đầu nói tốt hơn. Không còn sợ mắc lỗi và có vốn từ vựng đã tốt hơn, tôi bắt đầu có thể giao tiếp thực sự, mặc dù đề tài chỉ dừng ở mức xã giao, hoặc về một đề tài mà tôi nắm khá rõ (như ngành học của tôi hoặc du lịch châu Á), nhưng tôi rất vui vì điều đó.Thời gian chỉ học tiếng Đức này khiến tôi nghĩ về một số lỗi hay mắc của một người học ngoại ngữ ở trình độ trung cấp như tôi. Từng bước, tôi thấy mình vướng ở những lỗi này và chỉ khắc phục được khi biết đó là lỗi. Tôi muốn chia sẻ những kinh nghiệm này ở đây, vì tôi nghĩ đây có thể là những kinh nghiệm thật sự cần thiết cho những bạn bè của tôi, nhất là những bạn đang học tiếng Anh ở trình độ trung cấp (tôi nghĩ là trình độ phổ biến sau khi học xong tiếng Anh ở bậc Phổ thông trong trường) và gặp khó khăn để bước lên trình độ cao cấp. Tôi có một loạt bài viết về học ngoại ngữ, nhưng đã gián đoạn khá lâu. Nay tôi sẽ viết tiếp một chút, và hy vọng có thể chia sẻ nhiều hơn.

  1. Làm theo kinh nghiệm của người học ở trình độ cao cấp
Thường những người được hỏi về kinh nghiệm học ngoại ngữ là những người đã đạt trình độ cao cấp. Thế nhưng, có một vấn đề khi bạn lắng nghe những người học ở trình độ cao cấp, đó là họ đã ở trình độ cao cấp quá lâu, và cách học của họ hoàn toàn khác cách học ở trình độ sơ cấp hay trung cấp.

Ví dụ, nếu bạn hỏi tôi học tiếng Anh cách nào, tôi sẽ trả lời giờ tôi không cần học gì nhiều, vì môi trường học hành lẫn làm việc của tôi đều phải giao tiếp hay đọc bằng tiếng Anh. Từ đó, tôi có thể đưa ra những lời khuyên như: bạn nên đọc sách tiếng Anh, nghe tin tức, bài giảng tiếng Anh, kết bạn và trò chuyện với người nước ngoài… Thực tế, tôi đã đưa ra những lời khuyên như vậy với một vài người bạn hỏi tôi về kinh nghiệm học tiếng Anh.

Cách học ở trình độ cao cấp, tôi tạm gọi là học thụ động, hay học từ môi trường. Khi đã đạt đến trình độ đọc hoặc nghe hiểu 80-95% nội dung, bạn có thể học từ vựng, hoặc cách diễn đạt từ chính ngữ cảnh, chứ không cần trợ giúp của từ điển (quá nhiều). Bạn không cần bám vào một quyển sách nào để học viết và một ông thầy để sửa lỗi, mà có thể học viết bằng cách đọc và viết theo một số mẫu sample. Bạn có thể học nói bằng cách trò chuyện rất nhiều với một người bạn bản xứ.

Tuy nhiên, nếu sử dụng cách học từ môi trường này khi bạn còn đang ở trình độ trung cấp thì sẽ dễ nản. Khi bắt đầu học tiếng Đức, tôi mắc ngay lỗi này và sử dụng đúng kinh nghiệm học tiếng Anh để học tiếng Đức. Vấn đề rõ ràng ở đây, là tôi sử dụng kinh nghiệm học tiếng Anh của 5-7 năm gần đây, khi tiếng Anh của tôi đã lên đến trình độ cao cấp, chứ không dùng kinh nghiệm của những năm trước đó, đã ở quá xa: tôi mua tiểu thuyết bằng tiếng Đức, cố gắng theo dõi những cuộc chuyện trò trong bữa cơm tối của gia đình bạn trai, nghe radio, đọc báo… Trong sự thất vọng của tôi, những kinh nghiệm này không hề khiến tôi có vốn từ vựng rộng hơn và ngữ pháp vững chắc hơn. Sự tình nghiêm trọng đến mức, có một lúc tôi có nhiệt tình học tiếng Hoa hơn hẳn tiếng Đức. Cũng dễ giải thích điều này: tôi có một cô giáo tiếng Hoa giỏi và một chương trình chặt chẽ, bắt buộc tôi phải liên tục học từ mới, ngữ pháp. Điều này khiến tôi có nhiều động lực và tiến rất nhanh trong việc học.

Vậy, nên học cách nào ở trình độ trung cấp? Có nhiều cách, nhưng bạn nên tránh cách lười nhác và thụ động của người học cao cấp, đã quên mất bao nhiêu khó nhọc ban đầu để chia sẻ với bạn. Ở lỗi thứ 2, tôi sẽ phân tích về cách học 2 nền tảng của ngoại ngữ, ngữ pháp và từ vựng.

2. Học từ vựng và ngữ pháp thờ ơ
Nếu ở trình độ sơ cấp, từ vựng và ngữ pháp rất đơn giản, thì sang trung cấp, đây lại là 2 chướng ngại vật khủng khiếp. Bắt đầu bước ra khỏi những bài nghe dễ dàng, những cuộc trò chuyện dạng „Xin chào! Bạn đến từ đâu? Bạn thích màu gì? Tôi rất thích du lịch…“ hoặc „Tôi muốn mua 5 ổ bánh mì và 1 cái bánh Donau Welle“, những bài đọc dạng „8 giờ tôi đến trường, học đến 10 giờ thì cùng bạn bè đi căn tin ăn trưa…“, để ngôn ngữ đến gần với thực tế hơn. Những bài đọc được rút ra từ báo tràn ngập từ mới, những mẫu câu dài và khó, những bài nghe đến từ radio, những cuộc thảo luận có những câu hỏi như „Hệ thống giáo dục ở nước bạn như thế nào? Khác biệt về văn hóa tạo những khó khăn gì cho bạn khi bạn đến Đức?“
Trong khi ở trình độ trung cấp, cả hai yêu cầu về từ vựng và ngữ pháp đã phức tạp hơn nhiều, thì nhiều người học, như tôi, trở nên…lười hơn, vì cảm giác mình đã nắm được ngôn ngữ. Tôi nhớ là, chỉ cần 500-600 từ (tương ứng ở mức sơ cấp), bạn có thể nắm được 90% từ vựng thường được sử dụng nhất. Tuy nhiên, 10% còn lại có thể mới chính là chìa khóa để hiểu được nghĩa
Ví dụ, hãy thử một câu trong tiếng Việt:
Duisburg trong những năm 50, 60, từng là trung tâm khai thác than để luyện thép. Cạnh tranh về nguồn cung cấp than từ Brasil khiến cho ngành công nghiệp nặng ở đây đi xuống.
Chỉ giữ lại những từ phổ biến nhất trong tiếng Việt, câu sẽ thành:
Duisburg trong những năm 50, 60…là….trung tâm…..để….. …..về….từ Brasil khiến cho……ở đây đi xuống.
Chính vì cảm giác mang máng hiểu được nghĩa, chỉ là không chắc chắn, mà tôi đã không dành thời gian để học từ vựng một cách chuyên chú trong một thời gian dài khi học trung cấp. Sai lầm khi học từ vựng này, rất may mắn, đã được cô giáo người Đức của tôi chỉ rõ cho cả lớp: Các bạn khi đọc 1 bài đọc, thường chỉ tra nghĩa từ trong smartphone. Sau đó, các bạn hiểu được nghĩa bài đọc, nhưng những từ đó không phải của các bạn. Hãy cố gắng viết xuống, và học tối đa chỉ cần 10 từ trong mỗi bài đọc. Không cần nhiều, chỉ cần biến 10 từ đó thành của các bạn.
Tôi thấy đó là một lời khuyên cực kỳ hữu ích, để học từ vựng hiệu quả hơn. Nhìn 1 từ 10 lần, và tra nó 10 lần, sẽ không biến nó thành của bạn, nếu bạn không chủ động học nó.
Viết đến đây, tôi bỗng nhớ một người bạn từng hỏi tôi, sau khi tôi đưa lời khuyên, muốn học nhanh tiếng Anh, hãy đọc tiểu thuyết bằng tiếng Anh (sai lầm 1). Bạn hỏi là „Nhưng nếu gặp từ mới, thì dừng lại tra nghĩa, hay lướt qua luôn?“ Cả 2 cách đều không ổn, vì giả định này đều bao gồm cả 2 lỗi người học có thể mắc phải: học theo phương pháp của người cao cấp, bằng cách đọc tài liệu khó, không hợp trình độ của mình (những bài đọc trong sách đúng trình độ được thiết kế để từ mới không vượt quá 20-30% nội dung toàn bài, trong khi tiểu thuyết có thể có trên 50% hoặc hơn là từ mới với người học trung cấp) & chỉ tra nghĩa từ một lần chứ không chủ động học. Tôi không phủ nhận đây là một cách để luyện tập, để có thêm tiếp xúc với ngôn ngữ. Nhưng đây chỉ là cách rèn luyện, chứ không giúp bạn nâng trình độ nhanh.
Đó là từ vựng, ngữ pháp lại có một vấn đề khác: chỉ nắm được nguyên tắc chứ không bao giờ sử dụng. Tôi nghĩ, theo cách dạy truyền thống trong nhà trường Việt Nam, học sinh được học rất nhiều nguyên tắc ngữ pháp, và làm bài tập ngữ pháp theo dạng điền vào chỗ trống để củng cố nguyên tắc này. Tôi nghĩ đây là khởi đầu khá tốt, để bắt đầu sử dụng những nguyên tắc này. Đừng để các nguyên tắc được đóng khung và đóng bụi, bạn có thể vận dụng ngay, bằng cách: phân tích cách viết, cách nói sử dụng các nguyên tắc ngữ pháp bạn đã biết & chú ý sử dụng, tự sửa những điểm ngữ pháp sai khi viết và đọc.
Nếu bạn cảm thấy chưa vững về nguyên tắc ngữ pháp, hãy quay lại bước, học nguyên tắc và vận dụng chúng bằng bài tập. Có rất nhiều người tin rằng ngữ pháp không cần thiết để học một ngôn ngữ, nhưng theo tôi, ngữ pháp là bộ xương của ngôn ngữ. Có ngữ pháp rồi, quá trình học của bạn sẽ nhẹ đi rất nhiều. Hiểu và tuân thủ một nguyên tắc dễ hơn bắt chước ngẫu nhiên rất nhiều.
3. Học vượt cấp độ của mình
Đây là một lỗi tôi đã tự mình mắc phải, và chật vật trong suốt 2 năm với tiếng Đức, cũng là lỗi tôi thấy ở rất nhiều bạn quốc tế của tôi gặp ở đây khi học tiếng Đức, và lỗi của nhiều bạn người Việt của tôi khi học tiếng Anh.
Tôi sẽ kể trước, trường hợp của tôi đã mắc lỗi này như thế nào. Tôi bắt đầu học tiếng Đức từ năm 2013, ở trình độ A1, chỉ trong vòng 3 tháng, sau đó tôi nghỉ. Sau đó, tôi thỉnh thoảng có học một chút từ ứng dụng online, nhưng không đáng kể. Đến 2014, tôi quyết định học lại, nhưng thay vì bắt đầu lại từ A1, hoặc học tiếp A1.2, tôi nhờ một em cựu du học sinh Đức dạy tôi trình độ…A2. Vì nôn nóng muốn có bằng B2 (lúc đó tôi vẫn nghĩ có thể sang Đức học bằng tiếng Đức), tôi nghĩ vượt cấp một chút chắc cũng không sao. Học hết phân nửa quyển sách A2.1, tôi quyết định ngừng lại vì muốn có lớp với giáo viên chuyên nghiệp hơn. Một lần nữa, tôi lại mắc sai lầm này lần 2, và trong kỳ thi xếp lớp, mặc dù trung tâm xếp tôi vào A2, tôi khăng khăng thuyết phục thầy giáo cho tôi vào….B1. Ở B1, sau khi học hết B1.1, phần mệt mỏi vì công việc, phần không theo kịp tiến độ học, tôi tiếp tục nghỉ học.
Đến cuối 2014, khi ý định đi Đức trở lại mạnh mẽ, tôi quyết định đăng ký học gia sư với một giáo viên từ viện Goethe. Thật may mắn cho tôi, thầy có phương pháp dạy phù hợp với tôi và đã thuyết phục tôi học lại từ B1.1 đến hết trình độ B1, thay vì học tiếp B1.2. Quá trình học củng cố cho tôi về ngữ pháp và mở rộng vốn từ vựng, cả 2 đều bị lỗ hổng. Sau đó, thì tôi sang Đức, và tiếp tục học B1.2 và bây giờ đang học ở trình độ B2.1.
Kể lại câu chuyện của tôi, vì tôi nhận thấy sự nôn nóng và kỳ vọng học vượt cấp độ không chỉ là vấn đề của riêng tôi. Tôi có một bạn kể, bạn gặp khó khăn, không biết bắt đầu từ đâu với tiếng Anh, và đăng ký…luyện IELTS. IELTS là đích đến của rất nhiều người học tiếng Anh, nhưng cá nhân tôi, thấy nếu không cần du học, và nếu trình độ chỉ đang ở trung cấp (là trình độ sau khi học tiếng Anh hệ 7 năm ở VN), thì IELTS là một bước nhảy khó và không cần thiết. Thay vào đó, TOEIC sẽ là lựa chọn phù hợp hơn cho người đi làm.
Một số bạn học cùng lớp của tôi thì kể, họ quyết định gian lận trong kỳ thi xếp lớp đầu vào  tiếng Đức ở trường đại học (thi trên máy), bằng cách nhờ một người bạn Đức ngồi cạnh để chỉ, để…vào lớp cao hơn. Thay vì A2, bạn lại vào B1, và khi gặp lại, bạn nói với tôi là khóa tiếp sẽ xin xuống lại A2, vì vào lớp nghe không hiểu gì cả.
Tôi có thể hiểu được sự nôn nóng này, vì cho đến bây giờ, tôi vẫn không ngừng muốn…tiếp tục nhảy trình độ để học thi DSH (giống IELTS của tiếng Anh), để sớm có thể vào nghe giảng bằng tiếng Đức. Có rất nhiều lý do cho quyết định học vượt này: học với những học sinh trình độ cao hơn, tôi sẽ tiến bộ nhanh hơn; khi kết thúc khóa học, tôi sẽ đạt trình độ cao hơn với thời gian ngắn hơn; với nỗ lực của tôi, những lỗ hổng kiến thức không phải vấn đề…
Bằng kinh nghiệm đã từng nhảy lớp, tôi cũng nhìn ra nhiều khuyết điểm khi học vượt: mất động lực vì không theo kịp, ngại ngùng với bạn bè, dễ bỏ lớp, có lỗ hổng kiến thức nên không tiếp thu được bài học mới và không trám phần hổng đó được (nếu không có giáo viên giỏi và tận tâm)… Mất động lực, là một trong những lý do quan trọng nhất. Nếu luôn cảm thấy đuối, hụt hơi trong lớp học, bạn sẽ rất dễ chán nản và dừng lại.
Quay lại chuyện nhảy lớp khi học tiếng Đức của tôi. Tôi đã loay hoay không đi quá trình độ A2 trong vòng 1 năm, chỉ vì không chịu học hết A1 từ đầu, và luôn muốn nhảy lên B1. Trong khi đó, chỉ trong vòng từ tháng 11 năm ngoái, đến hết tháng 2 năm nay, bằng cách học từ tốn, hằng ngày đều học từ mới, học ngữ pháp, học cách viết, tôi đã làm được bài thi HSK 2 trong tiếng Hoa (tương đương A2 của tiếng Đức). So với tiếng Đức, phần chữ viết của tiếng Hoa kinh khủng và mất thời gian hơn nhiều, và tôi nghĩ là một ngôn ngữ khó hơn hẳn để học, nhưng chỉ cần tôi không nóng vội, chỉ trong vòng 4 tháng, tôi đã đạt trình độ mà tôi cần 1 năm khi học tiếng Đức. Thực tế, nếu chuyên chú học và không nhảy lớp, thời gian lên A2 tiếng Đức ở trung tâm ngoại ngữ cũng chỉ khoảng 4 tháng.
Kết cho phần này, tôi nghĩ chỉ có một kinh nghiệm: muốn nhanh, phải từ từ.

Thức dậy ở nước Đức

Đã giữa tháng 1, vậy là gần tròn 3 tháng kể từ ngày tôi đặt chân đến nước Đức. Và là 6 tuần, kể từ khi tôi chuyển sang căn hộ mới ở Duisburg.
Bằng một cách huyền bí nào đó, nước Đức dường như cuối cùng đã chịu nở nụ cười willkommen – chào đón tôi ở đây như một cư dân mới, chứ không phải một khách đến chơi nữa. Một cuộc sống mới, vững vàng, bắt đầu, thay cho những tạm bợ ban đầu. Tôi muốn chép lại một vài câu chuyện nhỏ, để sau này đừng quên.
  1. Chuyện sốc văn hóa
Sốc văn hóa được chia thành 4 giai đoạn, giai đoạn Trăng mật, khi bạn yêu thích tất cả mọi điều mới mẻ ở một vùng đất, giai đoạn Tức giận, mệt mỏi, bắt đầu thấm những khác biệt, khó khăn ở một vùng đất mới, như ngôn ngữ, hệ thống luật pháp, cư xử… Giai đoạn 3, là bắt đầu hòa nhập, chấp nhận những khác biệt này. Và giai đoạn 4, là cảm thấy như ở nhà.
Thật kỳ lạ, khi tôi hỏi những người bạn và người tôi quen, về chuyện sốc văn hóa. Tất cả đều bảo không hề bị sốc văn hóa (?) Có lẽ, vì khi dịch ra, chữ “văn hóa” nghe rất chung chung, chỉ dẫn đến ngôn ngữ, tôn giáo, cách cư xử…nên không gần với định nghĩa về sốc văn hóa của phương Tây. Tôi nghĩ, không ít thì nhiều, khi bước vào một môi trường mới, một đất nước mới, ai cũng sẽ mất một thời gian để thích nghi. Quá trình thích nghi này, gọi ngắn gọn thành sốc văn hóa.
Một câu chuyện nho nhỏ, trong chương trình học, tôi bắt buộc phải học một ngôn ngữ Đông Á, hoặc Trung Quốc, hoặc Nhật Bản, để đến khi tốt nghiệp phải có bằng Trung Cấp. Vì vậy, mỗi tuần tôi có 4 buổi học, học thật, khá nặng, chứ không phải chơi chơi như kiểu học ngoại ngữ. Nhưng vì mỗi tuần đi học đến 4 buổi, tôi nhanh chóng kết bạn với những người bạn trong lớp tiếng Hoa, hơn các bạn trong lớp lớn, chỉ dự các buổi lecture cùng nhau.
Trong 3 người bạn trong lớp tiếng Hoa sơ cấp, có một bạn trai người Đức. Tính tôi vẫn hay đi muộn, và cả bạn bè lẫn sếp tôi (cả sếp Việt lẫn sếp Malay và Phillippines – đều là người châu Á), vẫn hay nhắc tôi về chuyện này. Tuy nhiên, có lẽ do văn hoá châu Á, phiền trách về chuyện đi muộn của tôi vẫn thường khá nhẹ, và không ảnh hưởng gì nhiều đến cái tật này của tôi. Vì tôi sống ở Koeln, cách Duisburg 2 tiếng đi tàu, nên chuyện đi học trễ càng trở nên khó tránh. Để đến được trường, tôi phải đổi 3 lần tàu, và nhiều lúc tàu chạy chậm, chạy nhanh, lỡ tàu là chuyện bình thường.
Vì thế, tôi hoàn toàn bị shocked khi chuyện đi trễ của tôi thành đề tài nhắc nhở, trêu chọc của người bạn Đức. Mỗi ngày, tôi sẽ bị nhắc ít nhất 2 lần là tôi đi trễ, đôi khi còn trước mặt các bạn khác trong nhóm, hoặc trước mặt cô giáo tiếng Hoa (?!). Bình thường, tôi không phải mục tiêu trêu chọc yêu thích, vì tôi thường chỉ cười hề hề theo, thậm chí còn hùa theo, chứ không phản ứng nhiều. Khi trêu ai đó, chán nhất là người bị trêu không thèm phản ứng, giống như cố chọc lét mà người kia không thèm cười vậy.
Nhưng lần này thì tôi rất giận khi bị trêu, vì tôi cảm thấy rất bất công khi mỗi ngày tôi dậy sớm trước 2 tiếng, nhưng vẫn không đến lớp kịp. Đi trễ lần này không phải lỗi của tôi, nên tôi cố gắng giải thích. Theo tư duy châu Á, đề cao sự thông cảm, khi tôi giải thích vì sao tôi đến trễ, thường sẽ nhận được sự thông cảm và xí xoá. Điều này xảy ra khi tôi giải thích với cô giáo người Hoa, cô rất thông cảm là tôi sống rất xa trường và chưa bao giờ trách tôi đến lớp trễ. Nhưng người bạn Đức thì nhún vai cười cười, nói tôi chỉ viện cớ. Tôi tự nhủ, chắc thằng đó ghét mình, nên chăm chăm bắt lỗi mình hoài.
Vì thế, tôi ngạc nhiên vô cùng, khi trong một lớp học khác, cũng người bạn này, nói với tôi, “Ê Hằng, chắc hôm nay bà là đứa duy nhất đọc sách trong lớp. Nãy giờ có mỗi ý kiến của bà là có lý nhất thôi.” Ngày hôm trước có một deadline nộp bài luận, nên phần lớn sinh viên không đọc sách chuẩn bị cho ngày tiếp theo. Tôi lại có chuẩn bị trước, vì tôi rất thích lớp Kinh tế Nhật Bản.
Giáo sư hôm đó không lên lớp, chỉ có một cô trợ giảng khá trẻ lên hướng dẫn. Có nhiều điều cô này nói không đúng với những gì giáo sư đứng lớp đã giảng với chúng tôi, ví dụ như, không sử dụng văn hoá để lý giải hiện trạng, vì đó là cách làm lười nhác và phản khoa học. Hôm đó, chúng tôi học về Lao động ở Nhật Bản. Vì dân số già đi, Nhật Bản thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, nhưng không thể sử dụng nhập khẩu lao động để giải quyết vấn đề này. Trong lớp, chúng tôi thảo luận để lý giải vấn đề này, vì sao Nhật Bản không thu hút được lao động nước ngoài. Nhiều bạn đưa ra nguyên do: rào cản ngôn ngữ, không thể hoà nhập văn hoá… 
Nhưng nếu giải thích theo góc độ kinh tế, phải dựa trên cơ sở đặc thù đãi ngộ ở Nhật. Tôi đưa ra giải thích dựa trên seniority-based, tính lương theo thâm niên, nhân viên càng lâu năm, lương sẽ càng cao hơn. Chế độ này không hề bất hợp lý, đó là cách để công ty Nhật khuyến khích nhân viên không chỉ tích luỹ kỹ năng ngành nghề (tăng giá trị của họ trên thị trường lao động), mà chú trọng hơn kiến thức đặc thù về công ty (có lợi cho công ty, nhưng lại không giúp tăng giá trị của người lao động trên thị trường), và trung thành hơn với công ty, không nhảy việc. Nhưng theo cách tính lương theo thâm niên, thì người lao động nước ngoài rất bất lợi. Ví dụ, một kỹ sư Mỹ có 10 năm kinh nghiệm ở nước ngoài, nếu sang Nhật, sẽ bị tính lương theo 0 năm kinh nghiệm. Và nếu không có ý định gắn bó lâu dài với công ty Nhật này, kỹ sư Mỹ rất mất quyền lợi. Đại loại là thế.
Thú thật, lúc nghe thằng bạn Đức nói vậy, tôi ngạc nhiên lắm. Nó đã ghét mình vậy, tự nhiên sao lại khen động viên? Suy đi nghĩ lại, tôi nhận ra có khi nó không ghét mình, mà chỉ là do suy nghĩ khác mình thôi. Với người Đức, đúng giờ là một việc quan trọng, thì có khi chuyện mình đến trễ là một điều đáng chê cười. Thay cho tư duy thông cảm của người châu Á, là tư duy lý tính của người Đức. 
Và không phải cũng chính tôi, 4 năm trước đây, đã chọn học tiếng Đức, để học chính tính kỷ luật này, để rèn luyện bản thân sao?
Khi vượt qua cơn sốc ban đầu, tự nhiên tôi thấy không ghét thằng bạn khó tính còn hơn sếp của tôi nữa. Nhất là vì một ngày khác, nó bảo với cả đám với giọng nghe đáng thương ghê gớm, “Lúc nào tao tới sớm, còn tụi bây toàn tới trễ, lúc nào cũng có mình tao ngồi với cô. Xong tới đúng giờ, cô dạy có mình tao, geez, awkward lắm!” 
Và một buổi tối, khi tôi cùng đi đến quán bar với cả nhóm bạn, cũng chính người bạn Đức đó, sau câu đùa, bảo tôi lại đến muộn, thì đã bảo tôi, một cách trân trọng, rằng bạn rất vui khi tôi đến. Câu nói đó mở ra một tình bạn, và khép lại một sự hoang mang vì khác biệt từ phía tôi. 
2. Một chút về định kiến
Tôi viết câu chuyên trên, vào giữa tháng 12. Ngoảnh qua ngoảnh lại, thì đã giữa mùa đông. Thay cho những băn khoăn lúc đầu, cũng lớp học tiếng Trung Quốc đó, đã mang lại cho tôi những niềm vui ấm áp mỗi ngày. Ngày thứ 5, khi tôi đang ngồi trong lớp làm bài tập, thì cô Phan, cô giáo dạy tiếng Hoa người Vũ Hán bước vào lớp. Bỗng cô bảo tôi, “Hằng ơi, ngày mai trời có thể sẽ đổ tuyết đấy!” Rồi cô kể một chút về những sinh viên Việt Nam ở Vũ Hán lần đầu tiên thấy tuyết. Cả bọn sẽ nài nỉ cô dừng bài giảng, để ra chụp hình, cho lần đầu tiên biết tuyết. Cô Phản bảo, con gái Việt thật dịu dàng, và con trai Việt Nam rất nghịch nhưng lại thông minh. 
Nếu phải nêu một điều gì đó, làm một điều để ghi nhớ, những định kiến có thể được phá bỏ bằng hiểu biết và kiến thức như thế nào, hẳn tôi sẽ nhớ về cô Phan. Tất cả những định kiến về Trung Quốc, có thể rơi đi, với cô giáo người Hoa dịu dàng và đáng yêu này. Những lời buộc tội chung chung trở nên xuẩn ngốc biết bao.
3. Làm gì cho năm mới?
Thời điểm Tết tây năm 2016, tôi đang ở Belgium, Bỉ. Trong khi trên Facebook, tất cả bạn bè ai cũng đều chia sẻ một danh sách resolution, những kế hoạch cho năm mới, tôi lại nhận ra mình không thật sự có một danh sách nào trong đầu. Thật khác năm trước, khi tôi có một lời hứa rất quan trọng, là quay trở lại trường và đi du học. Lúc nào, tôi cũng thường có một project cá nhân dài hơi, thường là một mục tiêu khó, mà tôi muốn làm, như đi làm freelance, hoặc sang Đức.
Tôi là người luôn muốn có một cái mốc, và rồi cứ nhắm vào cái mốc đó mà đi. Vậy nên, buổi chiều cuối năm ở Belgium, khi tôi bước vào cửa hiệu sách Sterlling, xem qua một loạt sách, mà thấy lòng nguội ngắt, không hề có cảm hứng để bắt đầu một điều mới nào, tôi thấy hoang mang quá. Vì sang Đức, mọi thứ đều đang đổi thay xung quanh, và tôi đi từng bước một, rất nhỏ. Khi đang cố tìm hiểu sự thay đổi mới, tôi không có một chỗ đặt chân đủ chắc, để ra sức quăng một cái neo, vào một cái mốc mới mẻ nào. Tất cả mọi nỗ lực của tôi, phần lớn đặt vào việc học hỏi điều mới, mở rộng tâm trí và đón nhận những thay đổi của hiện tại, thay vì nghĩ về tương lai như trước đây.
Nhưng khi đã nghĩ ra thế rồi, và sau khi trò chuyện với René, người vẫn lắng nghe tất cả mọi bất an của tôi, tôi nhận ra: chẳng sao cả. Không cần điều gì lớn lao. Có những giai đoạn, mình chỉ ở đó, để học, để biết hiện tại mà thôi. Không phải lúc nào, mơ tưởng cho tương lai và hết mình vì một ước mong cũng là cách duy nhất để sống. Có những lúc, chỉ cần ở đó, hít mở và mở mắt ngắm nhìn thế giới xung quanh mà thôi.

Ngày đẹp trời hoàn hảo

DSC_0048
Hết cuối tuần này, sẽ là tròn 2 tuần đầu tiên tôi đến Đức, và thứ 2 tuần sau tôi sẽ bắt đầu đi học. Kỳ lạ thay, tính cho đến thời điểm này, tôi vẫn chưa có một cảm xúc mạnh mẽ và rõ ràng nào với sự chuyển đổi này.
Mọi thứ thân thuộc và yên bình kỳ lạ, và tôi có cảm giác như trở lại, nhiều hơn ra đi. Những ấn tượng đầu tiên với châu Âu và nước Đức, chuyến đi vào Giáng sinh 2014, đã thực hiện rồi. Suốt 2 tuần qua, tôi chủ yếu dành thời gian với René và gia đình ở Koeln. Tôi vẫn ở căn phòng có cửa sổ nhìn ra nhà thờ, sân chơi nhỏ cho trẻ em, với căn bếp ấm và tiện dụng ở gian nhà rộng rãi bên dưới, căn phòng khách có cây đàn piano. Giờ là mùa thu, nên có những ngày trời xanh, nắng ấm, và cây chưa trút hết lá như một năm trước, mà đang ngả màu vàng, màu đỏ. Nhưng bầu trời phần nhiều vẫn xám, và trời trở lạnh, có những ngày xuống 0 độ. Koelner Dom, nhà thờ biểu tượng của thành phố, vẫn hùng vĩ và tráng lệ như trong trí nhớ của tôi.
DSC_0030 (1)
Nhìn từ cửa sổ phòng ngủ
Những ấn tượng mới mẻ có lẽ đến với tôi nhiều hơn từ Duisburg, thành phố có trường đại học tôi sẽ đến học. Duisburg chỉ có 500.000 dân, nhỏ bằng phân nửa Koeln. Nhưng trường đại học Duisburg-Essen, nơi tôi sẽ học, thì là một trong những đại học công lớn nhất ở Đức, có gần 40.000 sinh viên, trải ở 2 thành phố Duisburg và Essen. Campus của trường không nằm rải rác khắp thành phố như Koeln Universitat, mà nằm tập trung ở Neudorf, nên đi mỏi chân cũng chưa hết. Duisburg là trung tâm công nghiệp, cơ khí từ lâu của Đức, những năm gần đây muốn thay đổi hình ảnh như là một thành phố văn hoá. Điều này thể hiện rõ trong tagline của trường Duisburg-Essen, là Offnen im Denken (Cởi mở trong tư duy).
DSC_0027
Campus ở Duisburg
Dù rất thiên vị với Koeln, nơi đầu tiên làm tôi yêu mến Đức, thành phố quê hương của bạn trai, về mọi mặt đều hơn Duisburg: kinh tế, sự tiện lợi, đông vui,…, tôi vẫn thật sự phải lòng Duisburg ở những con đường rợp lá vàng, chạy qua khu dân cư và trường đại học. Tôi nhớ buổi thứ 2 đến trường, trời đổ mưa nhỏ, tôi đi bộ một mình từ trung tâm Duisburg về trường. Mưa ở Đức không nặng hạt như mưa nhiệt đới quê nhà, không được đến mức tí tách mà chỉ phớt từng hạt như bụi sương. Nhưng vì không gian yên lặng, tôi nghe được cả tiếng mưa rơi nhẹ và tiếng bước chân của mình đi trên lá. Sự tĩnh lặng này quả thật là điều lạ lùng với tôi, cả đời sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn. Tôi nhớ, ngay giữa trung tâm của công viên Tao Đàn, vẫn nghe được tiếng rùng rùng của dòng xe chuyển động ngoài kia. Sự tĩnh lặng của nước Đức là điều thật sự mới mẻ, với lỗ tai đã quen với tiếng ồn của Sài Gòn.
Mùa thu của nước Đức len lỏi vào cả lớp học. Khi giáo sư đang giảng một điều gì đó, chỉ cần quay đầu sang phải, tôi sẽ thấy cả màu cây rực màu đỏ, cam, vàng. Cảnh này có chút gì đó thân thuộc, với những ngày tôi còn học cấp 3, cũng thường nhìn ra ngoài cửa khi cô dạy Văn đang bình thơ Nguyễn Công Trứ, với “nắng dọi trứng gà trên vách”, thấy hàng bạch đàn rung rinh nắng và “trời xanh ngọc qua muôn lá”.
Thật nhiều điều đang diễn ra, những thủ tục đầu tiên để mở ngân hàng, nhập học, tạo account trên website của trường, đổi tiền, mua quần áo ấm, học tiếng Đức, đi siêu thị, nấu ăn, trò chuyện với gia đình René, liên lạc về nhà, tiếp tục công việc freelance… Thế nhưng, tôi vẫn thấy đó chỉ như những tiếng ồn, và tôi vẫn chưa chạm được vào cảm xúc. Như thể trái tim đã khép lại, để dành sức lực cho những việc cần làm cấp thiết. Tôi biết nỗi buồn nức nở, khi máy bay cất cánh và tôi nhận ra mình sẽ lìa xa những điều thương quý nhất khi ra đi, vẫn còn ở đâu đó.
Nhưng bài học về nỗi buồn có lẽ dành cho dịp khác, vì hôm nay là một ngày đẹp trời. Sáng nay, khi nắng hửng một ngày hiếm hoi, tôi giục René ăn sáng rồi ra công viên. Trên đường rảo bộ trong ánh nắng ấm một cách siêu thực và kỳ diệu, tôi không cảm thấy như một con cá vừa ra khỏi nước, mà như đang chuẩn bị cho một cuộc dạo trong dòng nước khác.
DSC_0042
Trên băng ghế trong công viên cạnh hồ nước, René vẽ con chuồn chuồn, còn tôi vừa sưởi nắng vừa làm bài tập ngữ pháp tiếng Đức trong quyển sách mới mua. Có một chú cánh cam nhỏ xíu bay vào đậu trên quyển sách. Nỗi buồn quả thật là chuyện của hôm qua và ngày mai, không phải hôm nay, một ngày đẹp trời hoàn hảo.

Muốn làm freelance, bắt đầu từ đâu?

Mỗi lần bỏ việc, tôi lại nuôi mộng đi làm freelance. Nhưng mãi đến lần thứ 3, khi rời bỏ công ty thứ 3, với 4 năm kinh nghiệm lận lưng, tôi mới thấy mình có khả năng theo đuổi việc làm freelance. 
Tôi hiện đang ở tháng thứ 5 khi làm freelance và duy trì được một lượng khách hàng ổn định, đủ chi trả cho mức sống tại Sài Gòn. Dĩ nhiên, công việc freelance không đem lại mức lương tốt như công việc full-time tại công ty nước ngoài trước của tôi. Tuy nhiên, tôi được chủ động lựa chọn thời gian tự do để theo đuổi dự án riêng của mình là chuẩn bị hồ sơ học master ở Đức. Vì đây là chương trình miễn học phí, nên cạnh tranh để được nhận học khá căng thẳng, và nếu vẫn làm full-time, tôi khó có thể hoàn tất hồ sơ này và có thể mất thêm 1 năm để thực hiện mục tiêu học master tại Đức. Hiện đã nhận được giấy báo đậu master, tôi sẽ lên đường đi học vào tháng 10. Có thể nói, nhờ công việc freelance, mà tôi có đủ thời gian và sự tập trung để hoàn tất dự định khó khăn này trong vòng 5 tháng, mà không cần hỗ trợ tài chính từ gia đình trong khoảng thời gian 5 tháng chuẩn bị.
Nói khó không khó, nhưng dễ cũng không dễ. Không khó, vì nếu bạn thực sự quyết tâm, thì sẽ có một công việc như mơ: không có sếp, không chịu ràng buộc trong 4 bức tường, có thể vừa đi du lịch, vừa làm việc… Nhưng cũng không phải chỉ toàn mật ngọt, và có những khó khăn thường trực cần phải đối phó, và có rất ít sự hướng dẫn hay hỗ trợ từ một cộng đồng freelancer ở Việt Nam. Tôi đã nhận rất nhiều câu hỏi từ bạn bè, bày tỏ mong muốn làm freelancers, với sự e ngại nhất định, vì ở Việt Nam, freelancer được hiểu như thất nghiệp và sự bấp bênh tài chính. Bài viết này của tôi để chia sẻ 4 câu hỏi đầu tiên bạn cần cân nhắc, nếu muốn bắt tay vào làm freelance.

Continue reading

Và rồi, mọi ước muốn sẽ thành hiện thực

Trong quyển tiểu thuyết “On the Jelliocoe Road” dành cho thiếu niên, có một câu quote rất dễ thương (tiểu thuyết này có rất nhiều câu quote dễ thương):
“Sometimes Webb believed that he would never experience a better feeling than when he was looking at her, would never see anything or anybody bursting with more life and spirit. Sometimes he felt he needed to inhale it and place it in a storage area in his soul. Just in case. ”
“Đôi khi, Webb tin rằng cầu sẽ chẳng bao giờ cảm thấy một cảm xúc tuyệt hơn khi cậu nhìn cô vào lúc này, cậu sẽ chẳng bao giờ thấy một điều gì, hay một ai khác, bùng lên với nhiều sự sống, nhiều thần thái hơn thế. Đôi khi, cậu cảm thấy cần phải hít thở lại nó và đặt nó vào một vị trí lưu giữ trong tâm hồn cậu. Phòng khi cần.”
Đôi khi, tôi cũng có cảm giác như thế, cần phải lưu giữ một giây phút rõ ràng, sạch sẽ của tâm trí. Những lúc thất vọng, những lúc không thấy đường ra, thì mở ra chiếc chai nhỏ đó, để nó dẫn mình ra.

Continue reading

Ngừng lại, ở Sài Gòn

 11935105_10154305255825752_3763610596059521967_n

Ở Sài Gòn không thiếu chỗ ăn ngon, chỗ kiếm tiền, chỗ cà phê, học hành, tìm bạn bè tán dóc… Sài Gòn chỉ thiếu chỗ để ngừng lại, trong im lặng, để gặp thiên nhiên và lòng mình.

Những khoảnh công viên bé tẹo, không đủ cách âm mình khỏi thành phố đang rùng rùng chuyển động, và đủ mọi lo âu rùng rùng trong đầu mình. Tôi ngồi trong tâm điểm giữa công viên, có cảm giác mình ngồi giữa một chiếc xe khổng lồ đang chạy, vì thành phố vẫn ầm ầm chạy ngoài kia, trong khi tôi ngồi đây nghĩ cách ngừng lại.

2 tuần trước tôi ở Nha Trang. Muốn ngừng lại, dễ ợt, chỉ cần đi bộ 5 phút là tới biển. Tiếng sóng, sự mênh mông, những dãy núi ôm trọn bờ cát…, làm cho mình dừng lại ngay những ý nghĩ rồ dại nào đó. Mình sợ gì sẽ mất một món tiền nhỏ, mình khổ gì vì một ánh mắt không được hồi đáp, mình khóc gì khi người mình yêu vừa đi…, vì khi dừng lại, mình nhận ra mình vốn dĩ trần trụi và một mình,như một mảnh của vũ trụ, bé xíu trong một dòng chảy khác mà mình không hiểu nỗi.

Ở Sài Gòn, mình ngừng lại chỉ ở một căn phòng nhỏ. Sự im lặng và bóng tối chỉ có diện tích 4×5 mét vuông của căn phòng ngủ, bé tẹo, đủ để thiếp đi, nhưng quá hẹp cho một giấc mơ khác. Mình ngừng lại khi vào phòng tập yoga hoặc tiệm gội đầu, phòng massage mua sự ngừng lại trong diện tích 30 cm x 170 cm, vừa khít cơ thể mình. Những tác động vào cơ thể bảo trí óc ngừng, một cách nhân tạo. Sự ngơi nghỉ chỉ kéo dài trong vòng 30-60 phút của một session.

Những trách móc cũ kỹ và chối từ tôi dành cho Sài Gòn, có làm cho tôi bớt nhớ thương khi tôi đi khỏi?

Chi Mai